کپسول‌های آتش‌نشانی در ساختمان‌های اداری و تجاری

ساختمان‌های اداری و تجاری به دلیل تراکم بالا، استفاده گسترده از تجهیزات الکتریکی، انباشت اسناد کاغذی و رفت‌وآمد مداوم کارمندان، از حساس‌ترین محیط‌ها در برابر خطر آتش‌سوزی هستند. تنها چند دقیقه زمان کافی است تا یک جرقه ساده تبدیل به یک آتش‌سوزی گسترده شود. در چنین شرایطی، کپسول‌های آتش‌نشانی نقش حیاتی در کنترل اولیه حریق دارند.
براساس گزارش سال 2024 سازمان NFPA، بیش از 44٪ از حریق‌های اداری در صورتی که در 3 تا 5 دقیقه اول با تجهیزات دستی مهار شوند، از گسترش و خسارت‌های بزرگ جلوگیری می‌شود. همین آمار نشان می‌دهد که وجود، نگهداری صحیح و آموزش استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی، یک الزام حیاتی است نه یک توصیه اختیاری.

چه نوع آتش‌سوزی‌هایی در محیط‌های اداری و شرکت‌ها بیشتر رخ می‌دهد؟

آتش‌سوزی‌های مرتبط با تجهیزات الکتریکی (سیستم‌های کامپیوتری، سرورها، پرینترها)

دفاتر اداری به‌شدت وابسته به تجهیزات الکتریکی هستند. از کامپیوترها و لپ‌تاپ‌ها گرفته تا رک‌های سرور و پرینترهای صنعتی. حرارت بیش‌ازحد، اتصالات معیوب، مشکلات پاور یا کابل‌های منبع تغذیه می‌توانند باعث آتش‌سوزی کلاس E شوند. بهترین ابزار برای مهار این نوع حریق، کپسول CO₂ یا پودر و گاز است، زیرا این خاموش‌کننده‌ها رسانای برق نیستند و به تجهیزات آسیب کمتری می‌رسانند.

آتش‌سوزی ناشی از سیم‌کشی‌های فرسوده یا اتصالات معیوب

قدیمی شدن سیم‌کشی‌ها، گرمایش کابل‌ها، استفاده از چندراهی‌های غیراستاندارد یا اتصال شل‌شده پریزها از دلایل اصلی حریق در شرکت‌ها هستند. این نوع حریق معمولاً بدون هشدار قبلی اتفاق می‌افتد و به‌سرعت گسترش می‌یابد.

آتش‌سوزی‌های مربوط به مواد کاغذی و اسناد انباشته

دفاتر اداری اغلب با حجم عظیمی از اسناد فیزیکی روبه‌رو هستند. کاغذ و مقوا از سریع‌ترین مواد قابل اشتعال به شمار می‌روند و کوچک‌ترین شعله می‌تواند تمام یک طبقه را درگیر کند. در این موارد کپسول‌های پودری یا آب و گاز گزینه‌های مناسب‌تری هستند.

حریق ناشی از وسایل گرمایشی و سرمایشی

هیترهای کوچک، بخاری‌های برقی، فن‌کوئل‌ها و اسپلیت‌ها گاهی دچار اتصال داخلی یا نشت روغن می‌شوند که می‌تواند به آتش‌سوزی منجر شود. بسیاری از این تجهیزات ساعت‌ها بدون نظارت روشن می‌مانند و خطر را افزایش می‌دهند.

آتش‌سوزی‌های ناشی از استفاده نادرست از آشپزخانه‌های کوچک اداری (کتری و سماور)

وجود سماورهای برقی، چای‌سازها، مایکروویو و سرخ‌کن‌های کوچک باعث می‌شود آشپزخانه‌های اداری یکی از نقاط پرریسک ہوںد. ریختن روغن، خرابی المنت‌ها یا روشن ماندن دستگاه‌ها به‌خصوص در آخر وقت اداری، از عوامل رایج حریق است.

استانداردهای نگهداری و شارژ کپسول‌های آتش‌نشانی در محیط‌های اداری

هر چند وقت یکبار باید کپسول آتش‌نشانی شارژ شود؟

طبق استاندارد NFPA 10 و مقررات سازمان آتش‌نشانی تهران، شارژ سالانه اجباری است؛ حتی اگر کپسول استفاده نشده باشد.
در مناطق پرریسک یا ساختمان‌های پرتردد، برخی شرکت‌ها هر ۶ ماه نیز کپسول‌ها را مورد بررسی دقیق‌تر قرار می‌دهند.

نشانه‌های نیاز به شارژ مجدد کپسول‌ها

• عقربه فشار روی ناحیه قرمز
• پلمپ یا ضامن شل یا شکسته
• زنگ‌زدگی یا خوردگی بدنه
• کاهش وزن کپسول CO₂
• نشتی از والو
• ترک‌خوردگی شیلنگ
نادیده گرفتن این علائم می‌تواند کپسول را در لحظه حادثه کاملاً بی‌استفاده کند.

بررسی سالانه استاندارد ایمنی و آزمون فشار

آزمون فشار یا هیدروتست برای اطمینان از مقاومت بدنه انجام می‌شود:
• کپسول پودری: هر 5 سال
• کپسول CO₂: هر 10 سال
• کپسول فوم: هر 5 سال
این آزمایش از ترکیدن احتمالی بدنه در هنگام استفاده جلوگیری می‌کند.

شرایط محیطی مناسب برای نگهداری کپسول‌های آتش‌نشانی

• قرارگیری در دمای مناسب (5+ تا 50 درجه سانتی‌گراد)
• دور از نور مستقیم خورشید
• نصب در ارتفاع 1 تا 1.5 متر
• دور از ضربه یا برخورد جسم سخت
• نصب روی پایه و دور از کف مرطوب

جای‌گذاری اصولی کپسول‌های آتش‌نشانی در ساختمان‌های اداری و تجاری

فاصله استاندارد کپسول‌ها از نقاط پرریسک

براساس استاندارد NFPA:
• فاصله کپسول پودری نباید بیش از 20 متر باشد.
• در اتاق سرور، فاصله باید 10 متر یا کمتر باشد.
• در آشپزخانه‌ها وجود کپسول مخصوص حریق روغنی (کلاس K) ضروری است.

محل نصب مناسب برای دسترسی سریع کارمندان

کپسول باید در محلی نصب شود که:
• در مسیر خروج اضطراری باشد
• جلوی دید باشد (نه داخل کمد یا پشت میز)
• در مسیر راهروهای اصلی باشد
• دسترسی به آن توسط اشیاء مسدود نشود

اهمیت نصب تابلوها و علائم هشداردهنده

تابلوهای شب‌تاب و علائم هشداردهنده کمک می‌کند حتی در شرایط دود، تاریکی یا قطع برق، محل کپسول سریعاً قابل تشخیص باشد.

آموزش و آمادگی کارکنان برای استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی

ضرورت آموزش دوره‌ای کارکنان

90٪ کارکنان اداری هیچ‌گونه آموزشی درباره کار با کپسول ندیده‌اند.
آموزش سالانه شامل شناخت انواع حریق، کار با تجهیزات و نحوه پناه‌گیری ضروری است.

تمرین استفاده درست از کپسول در شرایط واقعی

بهترین روش یادگیری، تمرین عملی است. استفاده از شبیه‌سازهای حریق باعث می‌شود کارمندان در شرایط واقعی کمتر دچار استرس شوند.

اشتباهات رایج هنگام استفاده از کپسول‌های آتش‌نشانی

• نشانه‌گیری به بالای شعله
• ایستادن بیش از حد نزدیک
• ندانستن روش PASS
• نگرفتن حالت تعادل صحیح
• رها کردن کپسول قبل از خاموش شدن کامل آتش

خطاهای رایج در استفاده یا نگهداری از کپسول‌های آتش‌نشانی

استفاده از کپسول اشتباه برای نوع آتش

بزرگ‌ترین اشتباه، استفاده از کپسول آب برای حریق برقی است که باعث تشدید آتش یا حتی برق‌گرفتگی می‌شود.

نصب کپسول در مکان‌های غیر قابل دسترس

مکان‌های اشتباه شامل:
• پشت وسایل بزرگ
• داخل کمد
• پشت درب
• زیر میز

نگهداری بدون سرویس و شارژ دوره‌ای

کپسول بدون شارژ مناسب، در لحظه حادثه فقط یک پوکه فلزی است.
بسیاری از حریق‌های دفاتر اداری به دلیل عدم عملکرد کپسول‌های قدیمی و بدون سرویس بوده است.

زمان‌بندی استاندارد برای شارژ و سرویس کپسول‌های آتش‌نشانی

شارژ کامل کپسول‌ها: سالی یک‌بار

این حداقل استاندارد است و الزام قانونی نیز دارد.

بازرسی ماهانه:

• کنترل عقربه فشار
• بررسی ظاهری
• تست سلامت شیلنگ
• اطمینان از آزاد بودن دسترسی

بازرسی دوره‌ای شش‌ماهه:

• تست وزن
• بررسی نشتی
• تست عملکرد شیر
• بازبینی شرایط محل نصب

هیدروتست بدنه کپسول:

• پودری: هر 5 سال
• CO₂ : هر 10 سال
• فوم: هر 5 سال
کپسول‌های آتش‌نشانی در محیط‌های اداری و تجاری تنها یک تجهیزات جانبی نیستند، اولین ابزار حیاتی برای جلوگیری از تبدیل شدن یک حادثه کوچک به فاجعه‌ای بزرگ هستند. شناخت انواع حریق، انتخاب کپسول مناسب، سرویس و نگهداری صحیح و آموزش کارکنان، چهار رکن اصلی ایمنی در محیط‌های اداری است.
سازمان‌هایی که به‌صورت منظم از کپسول‌ها نگهداری و کارمندان را آموزش می‌دهند، نه‌تنها خسارات مالی را کاهش می‌دهند، بلکه امنیت جانی کارکنان خود را نیز تضمین می‌کنند.