دوئل تجهیزات اطفای حریق: FM200 vs CO₂ – کدام سیستم برنده است؟

مقدمه

چرا این مقایسه مهم است؟
در بسیاری از فضاهای صنعتی، دیتاسنترها، آرشیوها، اتاق‌های برق و حتی برخی خطوط تولید، انتخاب سیستم اطفای حریق فقط یک تصمیم فنی نیست؛ یک تصمیم حیاتی است که می‌تواند تفاوت بین نجات جان افراد یا ایجاد خسارت‌های چند میلیاردی باشد.

دو سیستم FM200 و CO₂ از قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین فناوری‌های اطفای حریق گازی در جهان هستند. هر دو در فضاهای حساس به کار می‌روند، هر دو سریع عمل می‌کنند، و هر دو در استانداردهای NFPA (مرجع جهانی طراحی و ایمنی) تعریف شده‌اند. اما مشکل اینجاست:

انتخاب اشتباه بین این دو سیستم، هم برای جان انسان‌ها خطرناک است و هم می‌تواند به تجهیزات حساس آسیب برساند.

هدف این مقاله چیست؟

۱. مقایسه فنی و عملکردی
۲. بررسی هزینه خرید، نصب و نگهداری
۳. انتخاب بهترین سیستم برای هر سناریوی واقعی

و در نهایت پاسخ به یک سؤال ساده:
در دوئل FM200 و CO₂ – برنده کیست؟

معرفی هر سیستم

FM200 (HFC-227ea) -نسل پیشرفته Clean Agent

FM200 یک «Clean Agent» یا گاز پاک است که بدون باقی‌ماندن رسوب یا رطوبت، آتش را خاموش می‌کند. مهم‌ترین ویژگی‌های آن:
• تخلیه بسیار سریع: کمتر از ۱۰ ثانیه
• مناسب فضاهای انسانی (People-Safe)
• کاملاً بی‌ضرر برای تجهیزات الکترونیکی
• عدم ایجاد شوک حرارتی
• حذف آتش با جذب انرژی حرارتی شعله و مهار واکنش‌های زنجیره‌ای

استاندارد رسمی: NFPA 2001
FM200 در دیتاسنترها، اتاق سرور، اتاق کنترل، اتاق‌های مخابراتی و آزمایشگاه‌ها بسیار محبوب است.

CO₂ دی‌اکسید کربن -نسل کلاسیک و قدرتمند اطفای حجمی

CO₂ یکی از قدیمی‌ترین و مؤثرترین مواد اطفای گازی در جهان است. روش عملکرد آن:
• کاهش سطح اکسیژن تا حدی که شعله توان ادامه واکنش را نداشته باشد
• خطرناک برای انسان (نفس‌گیری سخت / بیهوشی / خفگی)
• مناسب فضاهای بدون حضور انسان
• ارزان‌تر از FM200 (تجهیزات + شارژ)
• عملکرد پایدار در محیط‌های صنعتی سنگین
استاندارد رسمی: NFPA 12
CO₂ معمولاً در صنایع سنگین، موتورخانه‌ها، اتاق ژنراتور، کارخانه‌ها، کوره‌ها و فضاهای فاقد حضور انسان استفاده می‌شود.

مقایسه تخصصی FM200 و CO₂ - بر اساس معیارهای بین‌المللی

در این بخش، دو سیستم را بر اساس معیارهای حرفه‌ای صنعت اطفای حریق بررسی می‌کنیم.

1. ایمنی برای انسان

FM200: قابل استفاده در محیط‌های اشغال‌شده، بدون خطر تنفسی
CO₂ : خطر خفگی، بیهوشی و مرگ ، استفاده در محیط‌های انسانی ممنوع
نتیجه: FM200 کاملاً ایمن‌تر است.

2. سرعت اطفا

هر دو سیستم برای اطفای فوری طراحی شده‌اند و تخلیه آن‌ها کمتر از ۱۰ ثانیه طول می‌کشد.
نتیجه: عملکرد مشابه

3. هزینه تجهیزات، نصب و اجرا

FM200 : نیازمند حجم بیشتر گاز، سیلندرهای گران‌تر و طراحی دقیق‌تر است.
CO₂ : هزینه اولیه و اجرای بسیار پایین‌تری دارد.
نتیجه: CO₂ اقتصادی‌تر است.

4. هزینه نگهداری و شارژ سالانه

:FM200هزینه شارژ بسیار بالایی دارد و برخی کشورها محدودیت‌های زیست‌محیطی برای HFCها وضع کرده‌اند
CO₂ : به‌صرفه‌تر و در بازار به‌راحتی قابل شارژ است
نتیجه: CO₂ از نظر هزینه نگهداری مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

5. سازگاری با تجهیزات الکترونیکی

FM200 : هیچ‌گونه خوردگی، رطوبت یا شوک حرارتی ایجاد نمی‌کند
CO₂ : ممکن است باعث یخ‌زدگی یا شوک حرارتی ناگهانی شود
نتیجه: FM200 بهترین گزینه برای فضاهای الکترونیکی و دیجیتال است.

6. نیاز به تهویه بعد از تخلیه

FM200 بدون بو و بدون نیاز به تخلیه گسترده هوا است
CO₂ نیازمند تهویه قوی، فشار مثبت و زمان طولانی برای پاک‌سازی است
نتیجه: FM200 در این بخش برتر است.

7. ریسک خسارت پس از تخلیه

FM200 هیچ اثری روی تجهیزات باقی نمی‌گذارد.
CO₂ ممکن است در برخی شرایط به قطعات حساس آسیب وارد کند.
نتیجه: FM200 مناسب‌ترین انتخاب برای محیط‌های ارزشمند است.

8. پایداری عملکرد در محیط‌های کنترل‌شده

در اتاق‌های سرور و فضاهای حساس، پایداری سیستم اهمیت حیاتی دارد.
FM200 برای شرایط پایدار و محیط‌های حساس طراحی شده است.
CO₂ مناسب محیط‌های صنعتی سنگین است.
نتیجه: FM200 برای فضاهای کنترل‌شده بهتر است.

انتخاب سیستم مناسب در سناریوهای واقعی

سناریو اول: اتاق سرور / دیتاسنتر

نیازهای کلیدی:
• بدون آسیب به تجهیزات
• ایمنی پرسنل
• جلوگیری از Downtime
• تخلیه فوری

انتخاب حرفه‌ای: FM200
CO₂ به دلیل خطرات حیاتی و محدودیت‌های استانداردی در این محیط‌ها قابل استفاده نیست.

سناریوی دوم: کتابخانه، آرشیو اسناد، موزه

نیازهای کلیدی:
• جلوگیری از شوک حرارتی
• عدم رطوبت
• عدم باقی‌ماندن رسوب
انتخاب حرفه‌ای: FM200
CO₂ به دلیل امکان یخ‌زدگی و نوسان حرارتی برای این فضاها مناسب نیست.

سناریوی سوم: آشپزخانه صنعتی

در این فضا:
• شعله مستقیم
• چربی و روغن
• هود چرب
• ریسک گسترش سریع آتش وجود دارد.

FM200 اصلاً برای آشپزخانه طراحی نشده است.
CO₂ تنها در هود و کانال و فقط در شرایط خاص قابل استفاده است.

استاندارد NFPA 17A صراحتاً تأکید دارد که در آشپزخانه صنعتی، تنها سیستم استاندارد Wet Chemical قابل استفاده است.

محاسبه هزینه واقعی برای یک فضای ۱۰۰ مترمربعی

در این بخش از مقاله عدد دقیق ذکر نمیشود؛ اما محدوده قیمت و عوامل اثرگذار را توضیح می‌دهیم.
عوامل تعیین‌کننده قیمت:
• تعداد سیلندرهای مورد نیاز
• حجم گاز
• فشار سیستم
• نوع نازل‌ها و لوله‌کشی
• طراحی سیستم
• Room Integrity Test
• تعداد سنسورها و کنترل پنل

محدوده قیمت تقریبی:
• FM200 اغلب ۳ تا ۵ برابر CO₂ هزینه دارد
• هزینه شارژ مجدد FM200 پس از تخلیه بسیار بالا است
• CO₂ ارزان است اما هزینه تهویه و ایمنی جانبی را باید لحاظ کرد.

نتیجه‌گیری نهایی

واقعیت این است:
هیچ “برنده مطلقی” وجود ندارد.
در انتخاب سیستم اطفا، معیار فقط «بهترین» نیست؛ معیار «بهترین و مناسب ترین برای سناریو و نیاز شما» است.

جمع‌بندی

دو سیستم FM200 و CO₂ هرکدام نقاط قوت و ضعف خود را دارند. FM200 ایمن‌تر، سریع‌تر و سازگارتر با فضاهای حساس است اما هزینه بیشتری دارد. CO₂ اقتصادی‌تر و مناسب فضاهای صنعتی است اما برای محیط‌های انسانی ممنوع و خطرناک است.
اگر هنگام انتخاب این سیستم‌ها دچار تردید هستید، حتماً با یک تیم متخصص مشورت کنید. ترکیب اشتباه سیستم اطفای حریق، می‌تواند منجر به خطرات جانی، خسارت تجهیزات یا رد شدن طرح شما توسط سازمان‌های ناظر شود.