راهنمای انتخاب و نصب سیستم اعلام حریق در ساختمان‌های مسکونی

اگر تا حالا فکر کرده‌اید که آیا لازم است برای واحد ۹۰ متری خود سیستم اعلام حریق بگذارم؟ جواب طبق ضوابط جدید آتش‌نشانی همیشه «بله» است؛ چون طبق ضوابط سال ۱۴۰۳ که براساسNFPA 72 و EN54 نوشته شده‌است به‌دلیل تراکم ساختمان‌ها و پارکینگ‌های بسته در تهران و دیگر شهرها، آتش‌سوزی خیلی سریع به واحدهای دیگر سرایت می‌کند.

در این مقاله، انواع سیستم، اجزا، نحوه نصب و حدود هزینه برای خانه‌های کوچک، و چند اشتباه رایج در نصب را به زبان ساده باهم بررسی می‌کنیم.

سیستم اعلام حریق خانگی چیست؟

سیستم اعلام حریق مجموعه‌ای از تجهیزات است که زودتر از شما متوجه دود یا افزایش غیرعادی دما می‌شود و با آژیر و چراغ هشدار می‌دهد تا فرصت خروج داشته باشید. اجزای اصلی شامل:
دتکتور دود (Smoke Detector): برای اتاق خواب‌ها، نشیمن، راهروهای خروجی.
دتکتور حرارت (Heat Detector): برای آشپزخانه، موتورخانه‌های کوچک، انباری‌های گرم.
پنل یا تابلوی مرکزی: مغز سیستم که زون‌ها را کنترل می‌کند.
آژیر یا آژیر فلاشر: اعلام صوتی و نوری هم‌زمان.
شاسی اعلام حریق: برای اینکه خودتان دستی اعلام کنید.
منبع تغذیه و باتری بکاپ: تا در قطع برق هم سیستم کار کند.

چه نوع سیستم‌هایی در بازار ایران هست؟

سیستم متعارف (Conventional):

مناسب واحدها و ساختمان‌های کوچک و متوسط
قیمت پایین‌تر، نصب ساده‌تر
در صورت حریق فقط «زون» را می‌گوید (مثلاً طبقه دوم)، نه دقیقاً کدام اتاق
برای اکثر آپارتمان‌های ۳ تا ۶ طبقه و حتی ساختمان‌های قدیمی که می‌خواهند به‌روزرسانی کنند، همین انتخاب اقتصادی است.

سیستم آدرس‌پذیر (Addressable):

هر دتکتور یک آدرس دارد، دقیقاً می‌گوید کدام اتاق مشکل دارد یا دچار حریق شده است.
گران‌تر است و بیشتر برای ساختمان‌های بزرگ، برج‌ها، مراکز درمانی یا مجتمع‌های پرتردد توصیه می‌شود
اگر ساختمان تعداد واحدهای زیاد داشته باشد یا کاربری مختلط دارد، ممکن است مهندس ناظر اصرار به نصب سیستم آدرس‌پذیر داشته باشد.

سیستم‌های بی‌سیم (Wireless) :

برای واحدهای بازسازی‌شده که نمی‌خواهند کابل‌کشی کنند.
قیمت بالاتری دارد به دلیل این که هر تجهیز بی‌سیم، فرستنده (Transmitter) و مدار ارتباط رادیویی دارد.
نیاز به باتری داخلی و مدار هوشمند برای ارتباط با کنترل پنل دارد، تولید این تجهیزات در مقایسه با مدل‌های سیمی کمتر است و فناوری جدیدتری دارد و باید باتری‌ها مرتب چک شوند.
بیشتر برای واحدهای مستقل در آپارتمان‌های قدیمی که کابل کشی و داکت ندارند، گزینه‌ی خوبی است.

چرا اعلام حریق خانگی مهم است؟

طبق استاندارد NFPA، بیشترین تلفات آتش سوزی در زمان خواب رخ می‌دهد و دلیل آن «عدم اطلاع به‌موقع» است، نه شدت آتش. نصب دتکتور در داخل و بیرون اتاق خواب و در هر طبقه توصیه شده است.

مزیت‌ها:

کاهش تلفات جانی با هشدار سریع
اطلاع‌رسانی برای کل ساختمان نه فقط واحد درگیر
جلوگیری از خسارت‌های زنجیره‌ای در ساختمان‌های با پارکینگ مشترک و رایزرهای مشترک

دتکتور را در کجا نصب کنیم؟

1- درِ ورودی هر واحد / راهروی خروجی: حتماً یک دتکتور دودی.
2- در هر طبقه، نزدیک‌ترین مسیر به پلکان فرار: برای اینکه همه زودتر بفهمند.
3- اتاق خواب‌ها: یا داخل اتاق، یا دقیقاً بیرون اتاق در راهرو مشترک خواب‌ها.
4- آشپزخانه: معمولاً دتکتور دودی نمی‌گذاریم چون خطا می‌دهد؛ از دتکتور حرارتی یا دودی فتوالکتریک با فاصله حداقل ۳ متری از اجاق استفاده می‌شود.
5- نصب در سقف: چون دود بالا می‌رود. اگر روی دیوار نصب شد، باید حداقل ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر از سقف فاصله داشته باشد.
6- دور از فن، دریچه کولر، پارکینگ‌های خیلی غبارآلود: چون جریان هوا باعث می‌شود دود به سنسور نرسد.
7- پارکینگ و انباری‌های مشترک: ملزم به سیستم اعلام حریق مجزا هستند.
برای مثال
اگر ساختمان شما ۵–۶ طبقه و تک‌پله است، یک چینش خیلی ساده و قابل‌اجرا این است:
هر طبقه: ۱ دتکتور دودی در راهروی طبقه، نزدیک پله
واحدهایی که دو خواب دارند: ۱ دتکتور دودی در راهروی داخلی
آشپزخانه‌ها: دتکتور حرارتی
پارکینگ: حداقل 1 عدد در مسیر خروج و نزدیک تابلو برق
۱ پنل مرکزی در لابی یا اتاق نگهبانی + ۱ آژیر فلاشر در ورودی

هزینه تقریبی برای یک سیستم کوچک

قیمت ها مربوط به پاییز 1404 است و به دلیل نوسانات حدودی و تقریبی است.

پنل اعلام حریق متعارف ایرانی ۲ تا ۴ زون: حدوداً ۳ تا ۶ میلیون تومان
دتکتور دودی استاندارد (ایرانی دارای تاییدیه): حدود ۵۰۰ تا ۹۰۰ هزار تومان
دتکتور حرارتی: حدود ۴۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان
آژیر فلاشر: حدود ۷۰۰ هزار تا ۱.۴ میلیون تومان
شاسی اعلام حریق: ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومان
کابل و نصب: بسته به ساختمان خیلی فرق می‌کند، ولی برای یک آپارتمان ۴ طبقه ۲ واحدی می‌تواند بین ۶ تا ۱۵ میلیون تومان نوسان داشته باشد، مخصوصاً اگر کابل کشی آماده نباشد.

یعنی برای یک ساختمان مسکونی کوچک ۴ تا ۶ واحدی در تهران می‌توانید با حدود ۱۵ تا ۳۰ میلیون تومان یک سیستم متعارف ، با قطعات ایرانی تأییدشده و نصب‌شده توسط نصاب مجاز داشته باشید. (این عدد تخمینی است؛ برای پایان‌کار و پروژه‌های بزرگ، حتماً استعلام رسمی بگیرید.)

نوع گزارش	سیستم مناسب
متعارف یا بی‌سیم	آدرس پذیر
اطلاع از محل/واحد دقیق حریق	آدرس پذیر
بودجه محدود و ساختمان کوچک	متعارف
بودجه محدود و ساختمان قدیمی	متعارف یا بی‌سیم

نکات خیلی مهم موقع نصب

حتماً از برندهای دارای تأییدیه سازمان آتش‌نشانی تهران استفاده کنید. بعضی برندهای متفرقه ممکن است ارزان‌تر باشند اما در بازدید پایان‌کار رد می‌شوند.
پنل را در جایی نصب کنید که نگهبان یا مدیر ساختمان دسترسی دائمی داشته باشد (مثلاً لابی) و رطوبت/گردوغبار نداشته باشد.
باتری‌ها را سالی یک‌بار عوض یا تست کنید. خیلی از سیستم‌ها موقع حریق کار نکرده‌اند چون عمر باتری به پایان رسیده بوده.
مدارهای آژیر را به صورت جدا کابل کشی کنید تا اگر یک زون مشکل پیدا کرد، کل آژیرها از کار نیفتد.
هر ۶ ماه یک مانور یا تست ساده بگیرید. یک شاسی را بزنید و ببینید آژیرها، فلاشر و اعلام در پنل درست است یا نه.

آیا خودمان قدر به نصب سیستم هستیم؟

برای یک خانه ویلایی یا واحد مستقل می‌شود از پک‌های آماده اعلام حریق مدل باتری‌دار و بی‌سیم استفاده کرد و خودتان نصب کنید، اما برای ساختمان‌های چند واحدی بهتر است حتماً از نصاب مورد تأیید آتش‌نشانی استفاده کنید تا کابل‌کشی طبق اصول باشد.