تجهیزات اطفای حریق در آشپزخانه‌های تجاری: راهنمای کامل و استاندارد ۲۰۲۵

مقدمه

آشپزخانه‌های تجاری، رستوران‌ها، کترینگ‌ها، فودکورت‌ها، آشپزخانه‌های صنعتی، هتل‌ها و کافی‌شاپ‌ها یکی از پرریسک‌ترین فضاهای حریق در ساختمان‌ها هستند. وجود شعله مستقیم، حرارت بالا، روغن‌های قابل اشتعال، تجهیزات گازسوز، سیستم تهویه چرب و کارکرد مداوم باعث می‌شود کوچک‌ترین خطا به آتش‌سوزی‌های شدید و خسارات مالی و جانی گسترده منجر شود.

طبق گزارش‌های جهانی NFPA (انجمن ملی آتش‌نشانی آمریکا)، بیش از ۶۰٪ حریق‌های رستوران‌ها از بخش آشپزخانه آغاز می‌شود و ۲۳٪ این حریق‌ها ناشی از روغن داغ و گسترش شعله در هود و کانال است.

در ایران نیز با افزایش تعداد رستوران‌ها، فودکورت‌ها و کترینگ‌های صنعتی، اهمیت نصب تجهیزات اطفای حریق استاندارد در آشپزخانه‌ها بیش از هر زمان دیگری حس می‌شود. این مقاله یک راهنمای جامع ۲۰۲۵ برای انتخاب، نصب و نگهداری تجهیزات استاندارد اطفای حریق در آشپزخانه‌های تجاری است.

چرا آشپزخانه تجاری نیاز به سیستم اطفای ویژه دارد؟

آشپزخانه‌های حرفه‌ای با محیط مشابه آشپزخانه منزل نیستند. در این فضاها:
• روغن‌های پخت‌وپز تا ۳۵۰ درجه داغ می‌شوند.
• سرخ‌کن‌ها، گریل‌ها، فرهای صنعتی و اجاق‌ها دائماً روشن هستند.
• هود و کانال‌ها چرب می‌شوند و چربی قابل اشتعال است.
• احتمال پاشش روغن بر شعله وجود دارد.
• سیم‌کشی و تجهیزات برقی در مجاورت حرارت هستند.
• کپسول آتش‌نشانی معمولی برای خاموش کردن آتش‌سوزی مواد روغنی (Class K / F) کارایی ندارد.

به همین دلیل، استانداردهای بین‌المللی مانند NFPA 17A و NFPA 96 نصب یک سیستم اتوماتیک اطفای حریق مخصوص آشپزخانه را الزامی می‌دانند.

انواع تجهیزات اطفای حریق مورد نیاز در آشپزخانه‌های تجاری

1-سیستم اطفای حریق اتوماتیک آشپزخانه (Wet Chemical System)

این سیستم مهم‌ترین و ضروری‌ترین تجهیز اطفا در هر آشپزخانه صنعتی است. نام‌های رایج:

سیستم وت کمیکال (مواد شیمیایی تر)
سیستم UL300
سیستم اطفای هود
سیستم اتوماتیک اطفای آشپزخانه

چگونه کار می‌کند؟
این سیستم در داخل هود نصب می‌شود و شامل:

• نازل‌های پاشش بالای سرخ‌کن‌ها، گریل‌ها، اجاق‌ها
• مخزن عامل اطفا (پتاسیم استات)
• تریگر اتوماتیک (فیوز حرارتی)
• کیت تخلیه و بازوی مکانیکی
• اهرم فعال‌سازی دستی

هنگام وقوع حریق، سیستم به‌صورت اتوماتیک فعال شده و مایع شیمیایی مخصوص را پاشش می‌کند. ماده شیمیایی:

• روغن داغ را سرد می‌کند (Cooling)
• سطح روغن را صابونی می‌کند (Saponification)
• مانع اشتعال مجدد می‌شود (Reflash Prevention)

مزایا
• واکنش سریع قبل از گسترش حریق
• جلوگیری از انفجار روغن
• قطع خودکار گاز و برق هم‌زمان با تخلیه
• محافظت از هود، کانال، سرخ‌کن و تجهیزات اطراف

نصب درکجا الزامی است؟
• رستوران‌ها
• فست‌فودها
• فودکورت‌ها
• کافی‌شاپ‌ها
• آشپزخانه هتل‌ها
• کارگاه‌های تولید غذا

2-کپسول آتش‌نشانی کلاس F / K (ویژه روغن‌های داغ)

این کپسول‌ها مخصوص است و با کپسول‌های معمولی پودر و گاز فرق دارد.

کپسول کلاس F مخصوص اطفای موارد زیر است:
• آتش‌سوزی روغن مایع
• سرخ‌کن‌ها و گریل‌ها
• روغن‌های چربی حیوانی و نباتی
• روغن‌های ۲۵۰ تا ۳۵۰ درجه

در ایران معمولاً کپسول‌های پتاسیم استات با ظرفیت ۶ لیتری برای آشپزخانه‌ها نصب می‌شود.

چرا پودر و گاز کاملاً ممنوع است؟
زیرا پاشش پودر روی روغن داغ باعث:
• پاشش روغن
• گسترش شعله
• انفجار کوچک سطحی
• آسیب‌دیدگی اپراتورمی‌شود.
• مکان‌های نصب
• ورودی آشپزخانه
• نزدیک درب خروج
• کنار سرخ‌کن‌ها (با فاصله استاندارد)

3-دتکتورهای حرارتی مقاوم در برابر بخار و چربی

دتکتورهای دود برای آشپزخانه مناسب نیستند. زیرا بخار غذا، رطوبت ،چربی معلق، هوای گرم باعث آلارم کاذب می‌شود.
بنابراین بهترین استاندارد، استفاده از دتکتور حرارتی است.

دو نوع دتکتور مناسب آشپزخانه:
Heat Fixed عملکرد در دمای ثابت مثلاً ۶۸ یا ۹۳ درجه
Heat Rate of Rise افزایش سریع حرارت

این دتکتورها در نقاطی نصب می‌شوند که:
• مستقیماً بالای گریل یا سرخ‌کن نباشند.
• در مسیر بخار مستقیم نباشند.
• قابلیت شستشو داشته باشند.

4-سیستم تهویه مجهز به فیلتر و محافظ ضد حریق (Hood Fire Protection)

هود و کانال چرب یکی از اصلی‌ترین عوامل انفجار و گسترش شعله است زیرا چربی داخل کانال مانند بنزین عمل می‌کند.

ویژگی‌های یک هود استاندارد:
• فیلترهای ضد آتش (Baffle Filter)
• طراحی طبق استاندارد NFPA 96
• دسترسی آسان برای تمیزکاری
• ورق استیل نسوز
• قابلیت نصب نازل‌های سیستم اطفای اتوماتیک
• کانال‌کشی استاندارد با کمترین پیچ‌وخم

5-کلید قطع اضطراری گاز و برق (Emergency Shut-Off Switch)

این کلید باید در مکانی در دسترس اپراتور نصب شود و هنگام آتش‌سوزی:
• گاز ورودی به اجاق‌ها را ببندد.
• برق سرخ‌کن‌ها را قطع کند.
• دستگاه‌های حرارتی را خاموش کند.

در سیستم‌های UL300 این قطع‌کن معمولاً اتوماتیک است.

6-چراغ‌های خروج اضطراری و سیستم اعلام حریق

برای آشپزخانه‌های تجاری، وجود موارد زیر ضروری است:
• چراغ خروج اضطراری (Exit Light)
• آلارم صوتی
• پنل اعلام حریق متصل به دتکتورها
• شستی اعلام حریق در ورودی آشپزخانه

آشپزخانه معمولاً بخش اصلی شبکه اعلام حریق ساختمان است.

7-خاموش‌کن دستی CO2 برای آتش‌سوزی تجهیزات برقی

CO2 برای اطفای آتش‌های برقی استفاده می شود مثل:
• تابلو برق آشپزخانه
• تجهیزات الکتریکی
• یخچال صنعتی
• ماشین ظرفشویی صنعتی

8-پتو نسوز (Fire Blanket)

پتو نسوز ابزار بسیار مؤثری برای خاموش کردن آتش لباس یا آتش‌های کوچک روی اجاق است.
در استاندارد آشپزخانه‌ها، نصب پتو نسوز در نزدیکی ورودی الزامی است

9-سیستم اسپرینکلر مخصوص آشپزخانه (K-Factor مناسب)

اگر آشپزخانه در محیطی قرار دارد که سیستم اسپرینکلر در کل ساختمان نصب است، به‌صورت اختصاصی انتخاب شود و اسپرینکلر باید دارای این موارد باشد:
• K Factor مناسب
• دمای فعال‌سازی بالا (High Temperature Sprinkler)
• پوشش ضد چربی

چک‌لیست نصب استاندارد تجهیزات اطفای حریق در آشپزخانه تجاری

✔ یک سیستم UL300 یا Wet Chemical بالای تمام تجهیزات گازسوز
✔ کپسول کلاس F کنار سرخ‌کن‌ها
✔ دتکتور حرارتی استاندارد
✔ پتو نسوز در دسترس
✔ خاموش‌کن CO2 برای تجهیزات برقی
✔ هود استاندارد NFPA 96
✔ فیلترهای ضد حریق قابل شستشو
✔ کلید قطع اضطراری گاز و برق
✔ اسپرینکلر پرحرارت (در صورت نیاز)
✔ تابلو اعلام حریق
✔ سرویس دوره‌ای ماهانه و تمیزکاری هود

نگهداری و سرویس دوره‌ای

نگهداری صحیح مهم‌ترین تضمین عملکرد تجهیزات است.
هر روز
• تمیز کردن چربی اطراف سرخ‌کن
• بررسی کارکرد سیستم تهویه

هر هفته
• شستشوی فیلترهای هود
• بررسی اهرم فعال‌سازی دستی

هر ماه
• تست چشمی کپسول‌ها
• تست دستی کلید قطع اضطراری

هر ۶ ماه
• سرویس کامل سیستم UL300
• پر کردن مجدد مخزن (در صورت نیاز)
• بازبینی نازل‌ها
• بررسی سلامت کابل حرارتی یا فیوز حرارتی

سالانه
• چک آپ کامل توسط شرکت دارای صلاحیت
• بازدید کانال‌های هود
• تست سیستم اعلام حریق

جمع‌بندی

آشپزخانه‌های تجاری به‌دلیل ماهیت شغلی، یکی از پرریسک‌ترین بخش‌های هر مجموعه هستند؛ اما با نصب تجهیزات مناسب و مطابقت با استانداردهای بین‌المللی، می‌توان این ریسک را تقریباً به صفر رساند.

تجهیزات اطفای حریق مناسب، نه یک هزینه، بلکه یک سرمایه‌گذاری ضروری برای محافظت از:
• جان کارکنان
• تجهیزات گران‌قیمت آشپزخانه
• ادامه فعالیت کسب‌وکار
• اعتبار مجموعه

اگر قصد انتخاب، طراحی، نصب یا سرویس سیستم اطفای حریق آشپزخانه صنعتی را دارید، پیشنهاد می‌شود از یک تیم متخصص و دارای گواهی‌های استاندارد استفاده کنید تا در لحظه بحران، سیستم شما عملکرد ۱۰۰٪ داشته باشد.